သွားပိုးစားအကြောင်း အကျဉ်းချုပ်
သွားပိုးစားသည် ပလက် (သွားချေး) အတွင်းရှိ သွားပိုးစားပိုးမွှားများက အက်ဆစ် ထုတ်ပြီး သွားကို အရည်ပျော်စေသော ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ အစောပိုင်း သွားပိုးစားသည် သွားတိုက်ခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းသည့် အခါ ရှိသော်လည်း အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တိုးတက်သွားပါက ဆိုးသထက် ဆိုးလာပါသည်။ ဒီအတိုင်း ထားလျှင် ပျောက်ကင်းမည် မဟုတ်ပါ။ သွားကို ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အာရုံကြောကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သေးသော အဆင့်တွင် တတ်နိုင်သမျှ သွားပိုးစားကုသမှု ခံယူပါ။
သွားပိုးစား၏ လက္ခဏာများ
သွားပိုးစား စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် သွား၏ မျက်နှာပြင် အရည်ပျော်ပြီး အရောင်တောက်မှု ပျောက်ကာ အညိုဖျော့ရောင် ဖြစ်လာသော်လည်း ကိုယ်တိုင် သိသာသော လက္ခဏာ မရှိပါ။ သွားပိုးစားပိုးမွှား၏ အက်ဆစ်ကြောင့် သွား၏ မျက်နှာပြင်ရှိ သွားအခွံလွှာ (enamel) အရည်ပျော်လာပါက ထိုနေရာ အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ အပေါက်ပေါက်ခြင်း စသည့် ပြောင်းလဲမှုများ တွေ့ရပြီး သွားကျိန်းခြင်း ရှိနိုင်သော်လည်း နာကျင်မှု သိပ်မခံစားရသေးသော အဆင့် ဖြစ်ပါသည်။
သတိမထားမိဘဲ သွားပိုးစား ဆက်လက် တိုးတက်ပါက နောက်ဆုံးတွင် သွားအတွင်းသား (dentin) နှင့် အာရုံကြောအထိ ရောက်ရှိပြီး လှုံ့ဆော်မှု မရှိသော်လည်း ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ပါသည်။ နာကျင်မှုကြောင့် အိပ်မပျော်ခြင်း စသည်ဖြင့် နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်လာသောကြောင့် ဆေးခန်းသို့ စတင်လာရောက်သူ အများစုမှာ ဤအဆင့်တွင် ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်တွင် သွားပိုးစား အတော်လေး တိုးတက်နေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းရန် ခက်ခဲပြီး၊ သွားပိုးစားကို ခွစား၍ ဖယ်ရှားကာ ဖာခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံကြော ကုသမှု ပြုလုပ်ပါသည်။
သွားပိုးစားကို ဆက်လက် ပစ်ထားပါက နာကျင်မှု ခေတ္တ ပျောက်သွားတတ်သော်လည်း သွားအမြစ်ရင်းနှင့် သွားဖုံးတွင် ပြည်စုလာပြီး ပို၍ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ရုံသာမက အဆိုးဆုံး အခြေအနေတွင် သွားနုတ်ရပါမည်။
သွားပိုးစား၏ အကြောင်းရင်းများ
သွားပိုးစား၏ အကြောင်းရင်းများကို ကြီးကြီးမားမား ခွဲခြားလျှင် အဓိက 4 မျိုး ရှိပါသည်။
-
ခံတွင်းအတွင်းရှိ ဗက်တီးရီးယား
ခံတွင်းအတွင်း ဗက်တီးရီးယား အမျိုးအစား ရာနှင့်ချီ၍ ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် “mutans ဗက်တီးရီးယား” ဟုခေါ်သော သွားပိုးစားပိုးမွှားက အကြောင်းရင်း ဖြစ်၍ သွားပိုးစားခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
-
အစားအစာမှ သကြားဓာတ်
ပလက်တွင် ပုန်းကွယ်နေသော ဗက်တီးရီးယား (သွားပိုးစားပိုးမွှား) များသည် အစားအစာထဲရှိ သကြားဓာတ်ကို အသုံးပြု၍ အက်ဆစ် ထုတ်လွှတ်ပြီး၊ ဤအက်ဆစ်က သွား၏ ပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သော ကယ်လ်စီယမ်နှင့် ဖော့စဖရပ်စ်ကို အရည်ပျော်စေကာ သွားပိုးစားခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
-
အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ
သကြားဓာတ်သည် ခံတွင်းအတွင်း ရှိနေသည့် အချိန် ကြာလေလေ၊ သွားပိုးစားပိုးမွှား၏ လှုပ်ရှားမှု ပိုမို တက်ကြွလေလေ ဖြစ်ပြီး၊ သွားပိုးစားခြင်း အဆက်မပြတ် တိုးတက်လာပါသည်။
-
သွား၏ အရည်အသွေး
သွား ဖွဲ့စည်းချိန်၏ ပတ်ဝန်းကျင် ကွာခြားမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ စသည်တို့ကြောင့် သွား၏ အရည်အသွေးတွင် တစ်ဦးချင်း ကွာခြားမှု ရှိပြီး၊ သွား၏ အရည်အသွေးက သွားပိုးစားလွယ်သော အမျိုးအစား ဖြစ်နေတတ်သည့် အခါလည်း ရှိပါသည်။ ဤအချက်များသည် ရှုပ်ထွေးစွာ ဆက်စပ်လျက် သွားပိုးစားခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
သွားပိုးစား၏ အမျိုးအစားများ
သွားပိုးစားတွင် တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာအလိုက် CO မှ C4 အထိ 5 မျိုး ရှိပါသည်။
C0
CO သည် အစောဆုံး အဆင့်ရှိ သွားပိုးစား ဖြစ်ပါသည်။ သွားတွင် အပေါက် မပေါက်မီ အရောင်တောက်မှု မရှိဘဲ နောက်ကျိနေသော အခြေအနေ သို့မဟုတ် အညိုဖျော့ရောင် ဖြစ်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအခြေအနေတွင် သွားဆေးခန်း၌ ဖလိုရိုက် သုတ်ခြင်းနှင့် နေ့စဉ် သွားတိုက်ခြင်းဖြင့် တိုးတက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်သောကြောင့် ကုသမှု မပြုဘဲ အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ခြင်းလည်း မနည်းပါ။
C1
C1 အထိ တိုးတက်ပါက၊ သွား၏ မျက်နှာပြင် သွားအခွံလွှာ (enamel) တွင် အပေါက်ငယ်လေး ပေါက်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအချိန်တွင် နာကျင်မှု စသည့် ကိုယ်တိုင် သိသာသော လက္ခဏာ မရှိသလောက် ဖြစ်သောကြောင့်၊ မသိလိုက်ဘဲ သွားပိုးစား တိုးတက်သွားသည့် ဖြစ်ရပ်များ မပြတ် ရှိပါသည်။ ဤအဆင့်တွင် သွားကို ခွစား၍ ဖာသည့် ပုံစံဖြင့် ကုသမှု ပြုလုပ်ပါသည်။
C2
C2 အထိ တိုးတက်ပါက၊ သွားအခွံလွှာ အောက်ရှိ သွားအတွင်းသား (dentin) အထိ တိုးတက်ပြီး အပေါက်ကြီး ပေါက်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ အာရုံကြောနှင့် နီးကပ်သောကြောင့် အအေးနှင့် အချိုများ ထိလျှင် ကျိန်းခြင်း ရှိပြီး၊ နာကျင်မှုလည်း ခံစားရနိုင်ပါသည်။ ဤအဆင့်တွင် သွားပိုးစားကို ခွစားပြီးနောက်၊ အခြေအနေနှင့် အရွယ်အစားပေါ် မူတည်၍ သွားဖာပစ္စည်း သို့မဟုတ် သွားဦးထုပ်ဖြင့် ကုသမှု ပြုလုပ်ပါသည်။
C3
C3 အထိ တိုးတက်ပါက၊ သွားအာရုံကြောအထိ သွားပိုးစား တိုးတက်နေသော အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။ လှုံ့ဆော်မှု မပေးသော်လည်း တဒိန်းဒိန်း ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ပြီး၊ အိပ်မပျော်ခြင်း စသည်ဖြင့် နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်စေပါသည်။ သွားဖာပစ္စည်းဖြင့် ကုသရန် ခက်ခဲလာပြီး၊ အာရုံကြောထုတ်ပြီး သွားဦးထုပ်ဖြင့် ကုသရသောကြောင့်၊ ဆေးခန်းလာရောက်ရသည့် အကြိမ်ရေနှင့် ကုသကာလလည်း ပို၍ ကြာတတ်ပါသည်။
C4
အပြင်းထန်ဆုံး အခြေအနေမှာ C4 ဖြစ်ပါသည်။ သွားအမြစ်အထိ သွားပိုးစား တိုးတက်ပြီး၊ သွားကို ထောက်ပံ့ပေးသည့် အရိုးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သွားဖုံးအထိ ရောင်ရမ်းမှု ပျံ့နှံ့ကာ၊ အခြားသွားများ၏ သွားပိုးစားနိုင်ခြေလည်း အလွန် မြင့်မားသော အခြေအနေ ဖြစ်သောကြောင့်၊ အများစုတွင် သွားနုတ်ရန် လိုအပ်လာပါသည်။ ထို့ပြင် သွားအာရုံကြော သေဆုံးသွားခြင်းကြောင့် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု ခေတ္တ ပျောက်သွားနိုင်သော်လည်း၊ သွားအမြစ်ရင်းတွင် ပြည်စုခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးအထိ တိုးတက်ပါက ပို၍ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော ပါးစပ်နံ့ကို ဖြစ်စေပါသည်။
သွားပိုးစားကုသမှု အဆင့်ဆင့်
Step1.
ရက်ချိန်းယူခြင်း
ဦးစွာ ရက်ချိန်းယူပါ။ ဖုန်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အင်တာနက်မှသော်လည်းကောင်း လက်ခံပါသည်။
Step2.
သွားပိုးစား စစ်ဆေးခြင်း
စစ်ဆေးရေး ကိရိယာနှင့် X-ray ဖြင့် သွားပိုးစား၏ တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာကို စစ်ဆေးပါသည်။
Step3.
ကုသမှု အစီအစဉ် ရှင်းပြခြင်း
သွားပိုးစား မည်သို့သော အခြေအနေ ရှိသည်ကို ရှင်းပြပြီး၊ ကုသမှု အစီအစဉ်ကို တင်ပြပါသည်။
Step4.
သွားပိုးစားသော အစိတ်အပိုင်းကို ဖယ်ရှားခြင်း
သွားပိုးစား ဖြစ်နေသော နေရာကို ဖယ်ရှားပါသည်။ သွားအာရုံကြောအထိ ပိုးဝင်နေပါက အာရုံကြော ကုသမှုကိုပါ ပြုလုပ်ပါသည်။
Step5.
သွားဖာပစ္စည်း သို့မဟုတ် သွားဦးထုပ် တပ်ဆင်ခြင်း
သွားပိုးစား၏ တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာနှင့် အရွယ်အစားပေါ် မူတည်၍ သွားဖာပစ္စည်း သို့မဟုတ် သွားဦးထုပ်ကို တပ်ဆင်ပါသည်။
Step6.
ကုသမှု ပြီးဆုံးခြင်း
ကုသထားသော နေရာကို သန့်ရှင်းအောင် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ပုံမှန် ထိန်းသိမ်းမှုကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ထံ အပ်နှံပါ။
သွားပိုးစားကုသမှု၏ ကုန်ကျစရိတ်
ပထမဆုံး လာရောက်စစ်ဆေးချိန်တွင် 4,000 ယန်းခန့် (30% ကိုယ်ကျခံ) ကျသင့်ပါသည်။ ထို့နောက် တိုးတက်မှု အတိုင်းအတာနှင့် ကုသမှု အကြောင်းအရာပေါ် မူတည်၍ စရိတ် ကွာခြားပါသည်။
အစောပိုင်း အဆင့်
1,500–3,000 ယန်း
ခန့်(30% ကိုယ်ကျခံ)
အလယ်အလတ် အခြေအနေ
2,000–10,000 ယန်း
ခန့်(30% ကိုယ်ကျခံ)
သွားဖာပစ္စည်း သို့မဟုတ် သွားဦးထုပ်အတွက် စီရာမစ် စသည့် ကိုယ်ပိုင်ကုန်ကျစရိတ် ကုသမှုကို ရွေးချယ်ပါက ထိုစရိတ် ထပ်မံ ကျသင့်ပါသည်။
ပြင်းထန်သော အခြေအနေ
7,000–30,000 ယန်း
ခန့်(30% ကိုယ်ကျခံ)
စီရာမစ် သွားဦးထုပ် သို့မဟုတ် သွားစိုက်ခြင်း စသည့် ကိုယ်ပိုင်ကုန်ကျစရိတ် ကုသမှုကို ရွေးချယ်ပါက ထိုစရိတ် ထပ်မံ ကျသင့်ပါသည်။
အာမခံကုသမှု အကျုံးဝင်မှုအကြောင်း
သွားပိုးစား ကုသမှုတွင် ကျန်းမာရေးအာမခံ သုံးနိုင်သော “အာမခံကုသမှု”နှင့် လုံးဝ ကိုယ်ပိုင်ကျခံ ပြုလုပ်သော “ကိုယ်ပိုင်ကုန်ကျစရိတ် ကုသမှု” ဟူ၍ 2 မျိုး ရှိပြီး၊ အခြေခံ ကုသမှုများတွင် ကျန်းမာရေးအာမခံ သုံးနိုင်သောကြောင့်၊ ကျန်းမာရေးအာမခံ၏ ကျခံရမှု ရာခိုင်နှုန်းအရ ယေဘုယျအားဖြင့် ကုသစရိတ်၏ 30% ကို ကိုယ်တိုင် ကျခံရသည့် ပုံစံ ဖြစ်ပါသည်။
သို့သော် အာမခံကုသမှုတွင် နာကျင်မှု ပပျောက်ရေးနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပြန်လည်ရေးအတွက် အနည်းဆုံး လိုအပ်သော ကုသမှု (အာမခံက ခွင့်ပြုထားသော နည်းလမ်းနှင့် ပစ္စည်းများ) သာ ကန့်သတ်ထားသောကြောင့်၊ မြင့်မားသော အလှအပနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း၊ ကြာရှည်ခံနိုင်မှု၊ သွားပိုးစားလွယ်မှု နည်းပါးခြင်း စသည့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကုသမှုကို လိုချင်ပါက၊ ကိုယ်ပိုင်ကုန်ကျစရိတ် ကုသမှုကို ရွေးချယ်ရန် အကြံပြုပါသည်။
အာမခံကုသမှု၏ အဓိက ဥပမာများ
သွားပိုးစား ခွစားခြင်း၊ အာရုံကြောထုတ်ခြင်း၊ သွားနုတ်ခြင်း စသည့် ကုသမှု လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ ငွေရောင် သွားဖာပစ္စည်းနှင့် ငွေရောင်သွား၊ အာမခံ အကျုံးဝင်သော သွားတု စသည်
ကိုယ်ပိုင်ကုန်ကျစရိတ် ကုသမှု၏ အဓိက ဥပမာများ
စီရာမစ် သွားဖာပစ္စည်း၊ စီရာမစ် သွားဦးထုပ်၊ သွားစိုက်ခြင်း၊ သတ္တုအခြေခံ သွားတု သို့မဟုတ် Non-clasp သွားတု စသည်
သွားပိုးစား ကာကွယ်နည်းများ
သွားပိုးစား၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော “ခံတွင်းအတွင်းရှိ ဗက်တီးရီးယား”“အစားအစာမှ သကြားဓာတ်”“အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ”“သွား၏ အရည်အသွေး” တို့အတွက် သက်ဆိုင်ရာ သင့်လျော်သော ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းသည် သွားပိုးစား ကာကွယ်ရာတွင် အလွန် အရေးကြီးပါသည်။
-
အစားစားပြီးနောက် စောစောစီးစီး သွားတိုက်ခြင်းကို မပျက်မကွက် ပြုလုပ်ပါ
-
တိုက်ကျန်နေသော အညစ်အကြေးများကို ဖယ်ရှားရန် ဒန်တယ်ဖလော့စ်၊ သွားကြားပွတ်တံ၊ ပါးစပ်ကျင်းဆေးများကို အသုံးပြုပါ
-
အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်တိုက် စားသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြားစားခြင်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ပါ
-
ပုံမှန် စစ်ဆေးမှုအတွက် သွားဆေးခန်းသို့ သွားရောက်ပြီး၊ ဖလိုရိုက် သုတ်၍ သွား၏ မျက်နှာပြင်ကို ခိုင်မာအောင် ပြုလုပ်ပါ
-
ကလေးငယ်များအား သွားပိုးစားပိုးမွှား ကူးစက်မခံရအောင် ပါးစပ်ချင်း ကျွေးမွေးခြင်း စသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ
သွားအတု ပညာရှင် မိတ်ဆက်
Naohiko Nagasaka
Dental Technician Training School, Aichi Gakuin University School of Dentistry မှ ကျောင်းဆင်း
1986 ခုနှစ် Chuo-ku, Tokyo ရှိ (株)協進歯研 သို့ ဝင်ရောက်
အချိန်ပိုင်း ကထိက အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် 1991 ခုနှစ် USA New Jersey ပြည်နယ်ရှိ Cosmetic Ceramics သို့ ဝင်ရောက်
ဂျပန်သို့ ပြန်လာပြီးနောက် 1996 ခုနှစ် Shinagawa-ku, Tokyo တွင် Techno Ceramics ကို တည်ထောင် (ယခု Kawaguchi City တွင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ)